18 Ocak 2012 | TEKNİK MAKALE 94. Sayı (Ocak 2012)

İNŞ. MÜH. FARUK BİLAL Hiperma A.Ş. / Teknik Danışman Yangından kaçabilmek çocuklar için zordur. Dört yaş altı çocuklar, yanan bir yapıdan çabuk kaçabilmek ve kaçma ihtiyacını anlamak için çok küçüktür.
Çocuklar kibrit ve çakmakla oynamaya çok meraklıdır. Çocukların yüzde 80’i en az bir kez bunlarla oynamıştır. Bu tip yangınlarda 9 yaş altı çocukların ölümü yüzde 93, yaralıların oranı ise yüzde 38’dir. Bu tip yangınlarda ilk tutuşanlar yatak, yorgan, perde, mobilya ve giysiler olmaktadır.

İstatistiki Bilgiler
ABD’deki bir araştırmaya göre (USFA 2007) çocuk ölümlerinin yüzde 52’si ve yaralanmaların yüzde 45’i dört yaş ve altı, ölümlerin yüzde 30’u ve yaralanmaların yüzde 23’ü ise 5-9 yaş aralığında gerçekleşiyor. Evlerinde duman alarmı olmayan çocukların yangından dolayı yaralanma ve ölüm riski daha fazladır. 2004-2008 ABD (NFPA) verilerine göre 57.700 yangın, çocukların ateşle oynaması yüzünden çıkmıştır. Bu yangınlarda her yıl ortalama 113 ölü, 916 yaralı, 286 milyon dolar kayıp oluşmuştur.
Genç çocuğun derisi büyüklere göre daha incedir. Yanıklarda bu çocuklar daha fazla acı çekerler. Ölüm nedenlerinin yüzde 80’i ise dumandan gerçekleşmiştir (2007 ABD ). Her sene 14 yaş altı çocuklardan 3650’si ABD’deki bina yangınlarında yaralanır veya ölür. Bunun yüzde 40’ı 5 yaş altıdır (2001 USFA). İngiltere’de ise her yıl 1110 yangında 11 yaş altı 29 çocuk ölmektedir (FFC). Kırsal alanlardaki çocukların yangınlardaki ölüm oranı şehirdekilere göre iki buçuk kat fazladır.
Yangınların yüzde 50’si, çocuklar kibrit ve çakmakla yatak odalarında oynarlarken çıkıyor. Her yıl 6000 yangın, 10 yaş altı çocuğun kibrit veya çakmakla oynamasından kaynaklanıyor. 6-14 yaş arası çocukların üçte biri en az bir kere kibrit veya çakmakla oyun oynamıştır. Bundan dolayı çocuklarımızı yangın konusunda eğitmeliyiz. Bu yangınları haber verenlerin çoğu da çocuklardır. Dolayısıyla, herkesin görebileceği bir yere ev adresini ve itfaiyenin telefonunu yazmalıyız.

Yangın Yönetmeliği ve Okullar
MEB Yangın Önleme ve Söndürme Yönergesinde (2009) kreş ve anaokulları, madde 10’da eğitim tesisleri (TYKY ise kurumsal bina) olarak adlandırılıyor. Ayrıca madde 96’da mevcut yapılara ilişkin uygulamalar ve madde 76’da da sulu veya gazlı söndürme cihazlarının tercih edilmesi hakkında kreş ve anaokullarından bahsediliyor. Türkiye Yangından Korunma Yönetmeliği (TYKY) ise madde 148b’de “Hastaneler, huzurevleri, anaokulları ve ilköğretim okullarında ise sadece sahanlıklı düz kollu merdivenler düzenlenebilir ve bu merdivenin genişliği 100 cm’den az olamaz” diyor. Madde 154-6’da ise “Anaokulu ve ilköğretim okullarında ve kullanıcı sayısı 50 kişiyi geçen eğlence yerlerinde dairesel merdivene izin verilmez.” diyor.
Ek 3/c’de yağmurlama sistemi olan ve olmayan kurumsal binaların en fazla 3-4 katlı yapı elemanlarında, 60 dakika yangın dayanımı isteniyor. Ek-4’te “Kurumsal binaların eğitim tesisleri için en fazla kompartıman alanı 6,000 m²dir. Eğer binalarda uygun yangın kontrol sistemleri yaparsanız kompartman alanı sınırsızdır.” Ek 5/b’de ise “yağmurlama sistemi olmayan okul ve eğitim yapılarında çıkışlara götüren en uzun kaçış tek yönde 15 metre, çift yönde 45 metredir.” NFPA’ya göre 400 kişiye iki, 600-1500 kişi arası üç ve 1500 kişiyi aştığında ise 4 kaçış yolu ve merdiveni dizayn etmeliyiz.
Bayındırlık Bakanlığı’nın hazırladığı “Binaların Yangından Korunması” Yönetmeliğindeki (Ek-7) yedi katın (21.5 metre) ve toplam kullanım alanı 5 bin metrekarenin altındaki okullar, kreşler, poliklinik hizmeti veren hastaneler, sağlık ocakları, “yangın alarm sistemi” bulundurmak zorunda değil. 2002 yılından beri uygulanan yönetmelik okul, kreş, bakımevi gibi binalarda kat yüksekliği sınırı olmaksızın tamamında yangın alarm sistemi bulundurulması zorunluluğu getirdi. Yönetmelikte oteller, moteller, hastaneler, huzurevleri, pansiyonlar ve benzeri bütün yatılan yerlerde hem kullanım alanı, hem de kat yüksekliği sınırı olmaksızın tümünün alarm sistemi bulundurması zorunlu tutuldu. Türkiye’nin deprem bölgesinde bulunması nedeniyle Bayındırlık Bakanlığı’nın tip projelerinde üç katlı okullar ağırlık taşıyor. AB standartlarında inşa edilen kreş ve anaokulu gibi eğitim tesisleri de iki katla sınırlandırılıyor. Böylece düzenleme, Türkiye’deki okul, kreş ve anaokulu gibi binaların neredeyse tamamını yangın riskine terk ediyor.
Türkiye’deki okullar kaide olarak üç katlı, en fazla dört katlıdır. Yangından kurtulma açısından “Yangının Oluş Halinin Görülmemesi” diye bir kavram var. Bırakın yedi katı, bina bir katlı bile olsa, önceden uyarılmadığı için yangının oluş halini gören çocuk panikten ne yapacak, birinci katın penceresinden mi atlayacak? Biz bunu tüm okul, kreş, hastane ve diğer binalarda zorunlu yaparken, uluslararası ilkeyi, yani yangının oluş halini görmeden, bir panik başlamadan, dumanın tespit edildiği anda uyarının başlaması gereği nedeniyle zorunlu tutuldu.

Sonuç
Öğrencilere yanıcı maddeler tanıtılmalı, yangın sırasında yapılması gerekenler aktarılmalıdır. Okul öncesi dönemdeki çocuklara da yangın konusunda bilinçlendirmek amacıyla çeşitli boyama kitapları, çizgi filmler, şarkılar ve oyunlarla eğitimler verilmelidir. Çocuklarımızın can ve mal güvenliği açısından, sorumluluklarımızı yerine getirmeliyiz.