İnş. Müh. Levent ÇEKİ / Standart İzolasyon A.Ş. Teknik Satış Müdürü Kent yaşamının yaygınlaşması ve kentlerdeki nüfus yoğunluğunun artmasıyla birlikte, ülkemiz kentleri de tümüyle beton yaşam alanları, endüstriyel yapılar ve yollardan ibaret hale geldi. Kent yaşamının yaygınlaşması ve kentlerdeki nüfus yoğunluğunun artmasıyla birlikte, ülkemiz kentleri de tümüyle beton yaşam alanları, endüstriyel yapılar ve yollardan ibaret hale geldi. Bu durum kentlerde insanların toprakla olan iletişimini neredeyse ortadan kaldırdı. Oysa insanoğlu doğal, yeşil bir ortamda kendisini her zaman daha iyi hissetmektedir. Yeşil ve doğal çevre, insan psikolojisi, ruh sağlığı ve bunun yanında beden sağlığı üzerinde olumlu etkiler göstermektedir. Büyük şehirlerde yaşayanlar için yeşil bir bahçe, günün bütün stresini ve yorgunluğunu atmak için bulunmaz bir nimettir.
Bu nedenle de güzel bir bahçenin kent yaşamı içerisinde herkesin hayal ettiği bir ihtiyaç olduğu görülmektedir. Bugün büyük kent merkezlerinde yeni yapıların yapılması için arazi dahi bulunamamaktadır. Ayrıca bulunması halinde bile bu alanların ekonomik değerleri oldukça yüksektir. Böyle bir durumda elbette ki kent içerisinde yeşil alanlar oluşturmak ve de yeşil alanları korumak mümkün olamamaktadır. Bugün gelişmiş ülkelerin büyük kentlerinde de beton yığınlarının arasında yeşile hasret kalmış kişiler aynı sıkıntıları yaşamaktadırlar. Bu nedenle Batı Avrupa ülkeleri başta olmak üzere gelişmiş ülkelerde çatılar yeşil çatı (bahçe çatı) olarak tasarlanmaktadır. Özellikle de teras çatıları, bahçe teraslar şeklinde düzenlemektedirler. Yeni yapılarda yeşil bahçe çatı uygulamalarının sayısı giderek artmaktadır. Eski çatılar değiştirilerek, bahçe çatılara dönüştürülmektedir. Ülkemizde özellikle iyi projelendirilmiş büyük yapıların sayısının artmasıyla birlikte, özel olarak bahçe şeklinde tasarlanmış çatıların da sayısının arttığını görmekteyiz. Zamanla yitirilmiş olan yeşil alanların, yeni inşa edilen ya da eski yapıların üzerinde tekrar elde edilmesi mümkün olabilmektedir. Ortak yeşil alanların yetersiz olduğu günümüzün kentlerinde açıkça hissedilen doğal ortam eksikliği, çatıların yeşillendirilmesiyle önemli ölçüde giderilebilir. Zira yeşil bahçe çatılar ekonomik, sosyal ekolojik yönden birçok fayda sağlamaktadır. Yeşil bahçe çatıların faydalarını şöyle sıralayabiliriz; Çatılar, Kullanılır Alanlar Haline Gelir: Geniş çatı alanlarının kullanılır hale getirilmesine ve peyzaj düzenlemelerine olanak sağlar. Kullanılmayan alanlardan böylece istifade edilmiş olunur. Yağmur Suyunu Tutar: Bahçe çatılarda yağmur suyundan istifade edilir. Bu su, toprak tarafından emilip yeşil örtüye dönüşür. Dolayısıyla çatıya gelen suyun bir kısmı drenaj hattına ulaşmadan bitki örtüsü tarafından kullanılır. Böylece drenaj hattındaki atık su yoğunluğu azalmış olur, atık suyun şebekedeki yükü hafifler. Genel olarak yapılacak bir çalışmada kente düşen yağmur suyunun yüzde 10-15’inin yeşil çatılarda tutulması mümkün olabilir. Yükü hafif olan şebekeler daha ekonomik şekilde imal edilebilir ve de şebekelerin ömrü uzar. Bahçe Çatılar Isı Yalıtım Kapasitesini Artırır: Bahçe çatılarda, toprağın da etkisiyle ısı yalıtımı sağlandığı bilinmektedir. Özellikle de ısı yalıtım plakaları (XPS-EPS) ile ısı yalıtımı uygulamasının da yapıldığı bahçe çatılarda, ısı yalıtım kapasitesinin ciddi oranda arttığını söylemek mümkündür. Bu tip çatılar ile ısıtma ve soğutma enerjilerinden yapılacak tasarruf, ekonomik katkı sağlamaktadır. Çatının Ömrünü Uzatır, Yapıyı Korur: Yeşil bahçe çatılar yapıyı ultraviyole ışınlardan korumaktadır. Yapı yüzeyleri beton vb. sert zeminler ile kaplanmış ise yeşil alanlara göre daha fazla güneş enerjisi absorbe ederler. Sıradan çatılarda çok soğuk (-20 °C) ile çok sıcak (+70 ya da 80 °C) arasındaki genleşme aralığına maruz kalabilmektedir. Oysa 10 cm bahçe çatı, günlük ve mevsimsel ısı değişikliklerinden diğer çatılar kadar etkilenmez. Yüzey ısısı 10 ila 30 derece arasında kalarak büzülme ve genleşme etkisi meydana getirmez. Dolayısıyla kullanılan malzemelerde kırılganlık ya da yumuşama meydana gelmez. Malzemelerin ekonomik ömrü de uzamış olur. Uzun yıllar çatı yenilemek için masraf yapmaya gerek kalmaz. Sosyal Katkı Sağlar: Kişiler doğal ortamlarda stres atar, rahatlar, zevk alır, hayal kurar, sosyalleşebilir veya yalnız kalarak dinlenebilir. Yaşam Kalitesini Artırır: Yeşilin olduğu doğal çevre yaşam kalitesini artırır. Zira gelişmiş ülkelerdeki yeşil alanların kaliteleri, medeniyetin ve yaşam kalitesinin göstergesi olarak değerlendirilmektedir. Bahçe Teraslar Havayı Temizler: Sanayi, inşaat ve trafik yoğunluğunun fazla olduğu kent bölgelerindeki çatıların yeşillendirilmesiyle, hava temizliğine önemli katkı sağlanabilir. Çünkü yeşil bitkilerin nefes alma özelliği (fotosentez ile karbondioksiti oksijene çevirmesi) sayesinde havadaki oksijen miktarı artış gösterir. Özellikle büyük şehirlerde yaşanan hava kirliliği kentlerin en önemli sorunlarından biri olarak karşımıza çıkmaktadır. ‹klimsel faydalar da sağlayan bahçe çatıların yeşil bitki yoğunluğu ile doğru orantılı olarak yağış miktarlarını da artırdığı bilinmektedir. Çevredeki Tozu Yutar: Yeşil bahçe çatılar, havada bulunan tozu emerek moleküllerinin filtre edilmesine yardımcı olur. Ayrıca atmosferdeki ya da yağmur sularındaki zararlı maddeleri emer. Kentin Prestijini Artırır, Kenti Güzelleştirir: Mevcut kent dokularına yapılabilecek en olumlu katkılardan biri kentin yeşil örtü miktarını artırmaktır. Yeşilden yoksun kentler estetikten de yoksun oluyorlar. Estetikten ve yeşilden yoksun kentlerde, çatıların yeşil çatıya dönüştürülmesi ile doğanın güzelliklerini kente katmak mümkün olabilmektedir. Zira yeşil bahçe çatılar, kente vizyon ve renk katmaktadır. Çevre ve Yapıda Gürültüyü Azaltır: Yeşil çatı gürültüyü emerek azaltır. Alçak frekansları toprak, yüksek frekansları bitki örtüsü bloke eder. 12 cm toprak kalınlığı 40 db; 20 cm toprak kalınlığı ise 46 db yalıtım sağlamaktadır. Bahçe çatılar, hem yapıyı gürültüden korur hem de çevrenin gürültüsünü azaltır. Bunun için bahçe çatıların, havaalanları, otoyollar, demiryolları vb. gürültülü bölgelerin yakınındaki yapılara faydası çok daha fazladır. Yangına Dayanıklılığı Artırır: Toprağın bünyesinde yanıcı malzeme bulunmamaktadır. Toprak ısı ve alev geçirmez. Dolayısıyla alevden koruma özelliği vardır. Yangına karşı dayanımı üst seviyeye çıkartır. Elektromanyetik Radyasyonu Soğurur: Toprak katman üzerinde olan yeşil çatının elektromanyetik ışınımı yüksek miktarda azalttığı tespit edilmiştir. Yeşil bahçe çatılar yapıların projelendirilmesi sırasında projelere dahil edilmelidir. Böylece bahçe çatı uygulaması daha kolay olacaktır. Ancak eski yapılarda da bahçe çatı uygulaması yapılabilmektedir. Yeşil bahçe çatı tasarlanırken peyzaj projesi yapılmadan evvel dikkate alınacak en önemli konu çatıların su yalıtımıdır. Çünkü su yalıtımı tabakası, bitki köklerinin tahrip edici özelliğine karşı korunmalıdır. Koruma sağlanmazsa su yalıtım tabakası zarar görür ve bahçe çatı kullanılamaz hale gelebilir. Genelde sıradan su yalıtım malzemeleri ile kaplanmış çatı yüzeylerinin üzerine koruyucu beton, şap gibi katmanlar uygulanarak bitki köklerinin tahrip edici etkisi ortadan kaldırılmaya çalışılmaktadır. Fakat birçok bitki kökü türü bu uygulamaları delerek ilerlemekte ya da zamanla oluşan çatlaklardan rahatça geçebilmektedir. Bu nedenle bahçe çatıların su yalıtımı için özel üretilen su yalıtım malzemeleri kullanılmalıdır. Bugün Avrupa’da ve ülkemizde en çok kullanılan su yalıtım malzemeleri, bitümlü su yalıtım örtüleridir. Ancak sıradan bitümlü su yalıtım örtüleri bitki köklerinin tahrip edici özelliklerinden olumsuz olarak etkilenebilmektedirler. Bu nedenle bahçe çatılarda bitki köklerine dayanıklı bitümlü su yalıtım örtüsü (Garden Membran) tercih edilmelidir. Standart ‹zolasyon A.fi. 2006 yılından bu yana Garden Membran olarak bitki köklerine dayanıklı bitümlü su yalıtım membranının üretimini yapmaktadır. Garden Membran tipindeki ürünler uzun yıllardır kullanılmakta ve olumlu sonuçlar vermektedir. Garden Membran’ın genel koruma yöntemi, bitümlü örtü bünyesinde kullanılan katkı malzemelerinin bitki köklerini uzaklaştırması ve yalıtım tabakasını delmesini önlemesi esasına dayanmaktadır. Buna rağmen agresif bazı bitki kökleri bu koruma yönteminden etkilenmeden yalıtım tabakasına zarar verebilmektedir. Standart ‹zolasyon A.fi. bu durumu dikkate alarak, bitki köklerine dayanıklı membranları daha da geliştirmiş ve kendi patenti ile Özel Zırhlı Garden Membran’ı üretmiştir. Özel Zırhlı Garden Membran bahçe, bahçe teraslar gibi alanlarda kullanılmak amacıyla Standart ‹zolasyon A.fi. tarafından geliştirilmiş bitümlü bir su yalıtım örtüsüdür. Sıradan bitümlü örtülerden temel farkı özel formüllü karışım ile üretilmesidir. Diğer bitki köklerine dayanıklı membranlardan farkı ise bünyesinde bitki köklerine geçit vermeyen film tabakasının (metal-plastik kompakt taşıyıcı) bulunmasıdır. Özel formüllü karışımı sayesinde Zırlı Garden Membran, birçok bitki kökünün yalıtım tabakasına yaklaşmasına izin vermez iken, bünyesinde bulunan özel film tabakasıyla da daha güçlü bitki köklerine karşı ikinci bir emniyet kalkanı oluşturur. Güçlü ve Agresif bitki köklerinden su yalıtımını korur. Zırhlı Garden Membranlar, diğer bitümlü membranlar gibi 1 metre eninde 10 metre uzunluğunda rulolar halinde 3 mm ya da 4 mm kalınlıklarda üretilmektedirler. Bu tip bitümlü örtüler geniş iklim aralığında uygulanabilme ve uzun yıllar kullanılabilme özelliklerine sahiptir. Elastomerik Zırhlı Garden Membran SBS katkılı modifiye bitümden, Plastomerik Zırhlı Garden Membran, A.P.P. katkılı modifiye bitümden üretilmektedir. Özel Zırhlı Garden Membranlar bahçe, bahçe teras, bahçe balkon, otopark üzeri bahçe uygulamalarında kullanıldığı gibi ayrıca dıştan bohçalama yapılan temellerde, temel ve perde duvarlarının su yalıtımlarında da kullanılabilmektedir.
Bahçe Çatı Uygulamalarında Dikkat Edilmesi Gereken Konular Bahçe teras uygulamasına başlamadan önce bir peyzaj mimarı ve yalıtım uzmanından teknik destek alınmasında fayda olacaktır. Bahçe çatı uygulamasında öncelikli olarak, tüm çatı bileşenlerini taşıyabilecek sağlam bir çatı yapısına (çatı karkası) ihtiyaç duyulmaktadır. Öncelikle bunu sağlamak gerekir. Daha sonra çatının drenajı belirlenmeli, gider sistemi ebatları ve gerekli yer tespitleri yapılmalıdır. Su yalıtımı için bitki köklerine dayanıklı bitümlü su yalıtım örtüsü (Özel Zırhlı Garden Membran) tercih edilmelidir. Böylece kök tutucu başka bir katmana ihtiyaç duyulmayacaktır. Eğer su yalıtımında bitki köklerine dayanıklı bitümlü su yalıtım örtüsü kullanılmadıysa özel kök tutucu tabakalar muhakkak kullanılmalıdır. Ancak Özel Zırhlı Garden Membran kullanılması daha ekonomik olacaktır. Özellikle yalıtım tabakasının mekanik etkilere karşı da korunmasını sağlamak için koruyucu ve ayırıcı özel keçeler (Geotekstil v.b) kullanılmalıdır. Filtre tabakasından süzülerek gelen yağış suları, yağmursuz zamanlarda ihtiyacı karşılamak için toprakta depolanabilir olmalıdır. Aynı zamanda yağmur suları bitkileri çürütecek ve toprağın yapısını bozacak kadar fazla olmamalıdır. Fazla su kolaylıkla tahliye edilebilir olmalıdır. Bunu sağlamak için Standart Drenaj Plakası (Stadren) kullanılmasında yarar vardır. Daha sonra elbette ki bitkinin üzerinde yetişeceği ve bitkinin su ve besin ihtiyaçlarını karşılayacak toprağın seçilerek tekniğine uygun şekilde serilmesi gerekmektedir. Seyrek bitkilendirme için 10 cm toprak yüksekliği yeterli olabilmektedir. Ancak yoğun bitkilendirme için toprak yüksekliği artırılmalıdır. Bazen de bitkinin yapısından dolayı toprak yüksekliğinin artırılmasına ihtiyaç duyulabilmektedir. Bahçe çatılarda bölgenin iklim özelliklerine ve peyzaj projesine uygun bitkilerin seçilmesine dikkat edilmelidir. Bir peyzaj uzmanından destek alınmalıdır. Uygun olmayan bitkiler tercih edilmemelidir; çünkü bazı bitki kökleri oldukça güçlüdür ve tahrip edici özelliği oldukça fazladır. Bitkiye göre uygun ekim zamanı takip edilmelidir. Ayrıca ağaç tipindeki bitkilerin bahçe çatı üzerinde bulunduğu yerde ilave bir koruma çanağı (beton, çelik vb.) oluşturulması gerekir. Daha güçlü kök yapısına sahip olan bu tip bitkilerin tahrip edici özelliklerine ilave bir yalıtım katmanı uygulanmalıdır.
HAKKIMIZDA
