Çatılarımızın klasik çifti şingıl ve OSB'dir. Şingıl ilk olarak çatı kaplaması olarak ahşaptan yapılmaya başlanmış.

Daha sonra metal ve bitümden şingıl çatı kaplamaları üretilmiştir. Bitümden yapılan şingıl malzemesi üç şeyden oluşur; bitüm, camtülü ve arduaz. Bu çatı kaplamasının altındaki zemini oluşturan OSB ise önceleri mobilya, kapı derken sonra da yapının çeşitli yerlerinde kullanılmaya başlanılmıştır. Bu yazı bu malzemelerin tarihi gelişimini özetlemeye çalışacaktır.

Bitüm

Bitüm İ.Ö. 625 yılında Babilliler tarafından yol yapımında kullanıldı. Babil?de su erozyonuna karşı bina tuğlaları üretiminde bitüm bağlayıcı olarak kullanılıyordu. Tuğlaları örerken kullandıkları harca bağlayıcı olarak bitüm katılıyordu. Bebek Hz.Musa'nın Nil nehrine bırakıldığı sepeti de suya karşı bitüm koruyordu.

Romalılar su depolarını, baraj taşları arasını, kanalizasyonlarını hep bitümle yalıtıyorlardı. Babil, Kral Nebuıçadnezzari zamanında Fırat Nehri'ndeki köprülerin suyun içindeki ahşap ayakları da bitümle yalıtılıyordu. 1595'te "Yeni Dünya"yı keşfeden Avrupalılar'dan Sir Walyer Raleigh Trinidad Adası'nın (Venezuella) asfaltıyla tanıştı. Ve bunu gemilerinin yalıtılmasında kullanmaya başladılar. Babil Kulesi ve Zift adına ilk kez kutsal kitaplarda Tevrat'ın Tekvin kısmının ikinci bölümünde rastlarız. "Ve bütün dünyanın dili bir ve sözü birdi. Ve vaki oldu ki, doğuya göçtükleri zaman fiinar Diyarı'nda (SÜMER) bir ova buldular. Ve birbirlerine dediler: Gelin, kerpiç yapalım ve onları iyice pişirelim ve onların taş yerine kerpiçleri ve harç yerine ziftleri vardı. Ve dediler: Bütün yeryüzü üzerine dağıtmayalım diye gelin kendimize bir şehir ve başı göklere erişecek bir kule inşa edelim ve kendimize nam yapalım". Tarihte kaydı geçmemekle birlikte ancak halk efsanelerinde nesilden nesile aktarılana göre Babil Şehri meşhur avcı Nemrut'un Krallığını kurmuş olduğu bir yerdir. Müslüman geleneklerine göre Peygamber İbrahim ile uğraşan ve onu ateşe fırlatıp öldürmek isteyen hain ve müstebit kral budur. Kutsal kitaptaki bu kulenin aslında bir Sümer Ziggurat'ı olduğu genel olarak kabul edilmiştir. (1)

Şingıl

Samuel ve Cyrus Warren kardeşler (1847) bitümün ilk çatıda su yalıtımı amaçlı kullanımını buldular. Samuel Barrett Michael Ehret (1868) ise bu bitüm çatı sisteminin üstüne cüruf parçaları atmayı keşfetti. Henry M. Reynolds (1903) ilk şingılı elle keserek 20x40 cm ebatlarında üretti. 1914'te fiinkote firmasından F.C. Overby singıl üzerine arduaz yerleştirmeyi gerçekleştirdi.

Camelyaf (fibrocam)

Camelyaf (fibrocam), ilk eski Mısırlılarda vazo yapımında kullanılmış. 1836'da Dobus Bonnel ilk camelyaf patenti almış. 1893'te Edward Drummond Libbey esnek kumaş formunda camelyafın makine ile üretimini gerçekleştirdi.

1938'te Owens-Corning firmasından Russell Games Slayter camelyaf'ın günümüzde kullanılan halini geliştirdi.

OSB

OSB'nin atası plywood'dur. Öncelikle onu kısaca anlatalım. Arkeologlar Mısır firavunlarının mezarlarında ilk lamine edilmiş ahşabı buldular. Bundan yüzlerce yıl önce Çinliler, mobilya için ahşap ve yapıştırıcı kullanıyordu. İngiliz ve Fransızlar ahşabın plywood şeklindeki kullanımına 17. ve 18. yüzyıllarda başlandığını kaydederler. Tarihçiler Carlık Rusyasından günümüze çok iyi şekilde ulaşmış plywood formlarından bahsederler. Erken dönemlerde plywoodun dekorasyon, ev eşyaları, kabin, kapı gibi kullanım alanları vardı. Yapıda plywood kullanımı 20.yüzyılda başlar. İlk plywood patenti 1865'te John K. Mayo (New york'ta) tarafından alınmıştı. 1905'de Gustav Carlson plywood boya fırcasıyla yapıştırıcı sürülerek işkencelerle sıkıştırarak yaptırıyor ve adına "3-ply veneer work" diyorlardı. Bu ürün ile kapı, kabin gibi şeyler üretiyorlardı. Elliott Bay Plywood firmasından pazarlamacı Gus Bartells plywood'u otomobillerin içine soktu. Ve 1929'da 17 üretici 33.259.288 m² (9.5 m bazında) plywood satabiliyordu. 1934'de Kimyacı Dr. James Nevin suya dayanıklı bir yapıştırıcı geliştirdi. Ve o yıl üreticiler ilk derneklerini kurdular. Böylelikle standardizasyon ve kalite ile satışlar arttı. 1938'de Amerika devletinin de yasalarla desteklemesiyle yapı endüstrisine girmeye başladı. 1944'de 30 üretici ile 130.060.000 m² satıldı. 1954'e gelindiğinde satış miktarı 371.612.000 olmuştu. 1975 yılına gelindiğinde bu rakam 1.486.400.000 m^2'yi aşmıştı.

Plywood'a orijinal mühendislik ahşabı denmiştir. Bunun nedeni ise ahşap parçalarının kesilip yapıştırılarak oluşturulan kompozit malzeme parçaların toplamından oluşan ahşaptan daha kuvvetli, dayanıklı ve eğilmeye, bükülmeye karşı daha dirençli bir malzeme haline getirilmesinden dolayıdır. Farklı yönlerde lamine edilmiş ahşap kaplama tabakaları ahşabın yapısal avantajlarını (OSB'nin her yönündeki parçacıklar doğrultusunda yükü dağıtarak) mukavemetini geliştirmiştir. 1970'lerin sonları 80'lerin başlarında plywood yerini OSB'ye bırakmıştır. OSB (yönlendirilmiş yonga levha) üç tabakadan oluşan yönlendirilmiş ahşap parçalardan oluşan bir levhadır. Üst ve alt tabaka levhanın boyu doğrultusunda, orta kısmı diğer doğrultuda yönlendirilmiştir. Panel üretimi boyutsal kararlılık ve yüksek mekanik performansa sahiptir. Yüksek rijidite, eğilme ve sehim direnci iyidir.

OSB teknolojisini Armin Elmendorf 1946'da buldu. Buna waferboard (çok ince parçalardan oluşan levha) deyip 1965'te patentini aldı. (5) 1977'de Maloney 5 cm en ve boyunda ince ahşap tabakalarını yapıştırıcı ile gelişigüzel dağılımla yapıştırdı.

Kubler 1980'de kullanılmayan artık parçalardan büyük levhalar yapmayı başardı.(6) Avramidis 1989'da üç tabakalı yapı halinde OSB'yi mukavemetini etkisi olan yongaların dağılımını geliştirdi. (7) (8)

Sonuç:

ABD'de çatılarda yılda 1.161.000.000 m² ve her yıl 5.000.000 evin catısında şingıl kullanılıyor. Bu rakam Amerika'daki evlerin % 80'ini oluşturmaktadır. Türkiye'de ise yıllık 40.000.000 m^2'lik catı kaplama pazarından şingıl 2.500.000 m^2'lik bir pay alabilmektedir.

Amerika'da yılda 11 milyon ton asfalt şingıl atık olmaktadır. Bunların 10 milyon tonu çatı yenileme 1 milyon tonu da üretimdeki hatalardan dolayıdır. (10)

Kaliforniya eyaleti (nüfusu 35.000.000) 2005 tahmini çatı kaplama malzeme tüketimi (m², rakamlar bin ile carpılacak)

Faruk Bilal

Himerpa A.Ş.

Kaynaklar:

1-        www.wikipedia.org/wiki/Babil

2-        www.apawood.org/le vel_b.cfm?content= srv_med_new_bkgd_plycen

3-        Asphalt Roofing Manufacturers

            Association (ARMA).

4-        www.btmpolpan.com.tr

5-        www.osbguide.com/osbhistory.html

6-        www.epa.gov/ttn/chief/ap42/

            ch10/final/c10s06-1.pdf

7-        www.sres.anu.edu.au/

            associated/fpt/osb/2.html

8-        A-kronospan\Kronospan Luxembourg

            S_A.htm

9-        www.asphaltroofing.org/about_

            history.html

10-      www.ciwmb.ca.gov/ConDemo/

            Shingles