TEKNİK MAKALE 64. Sayı (Ocak Şubat 2007)

Bir yapının pasif yangın korunumu, yapının aleve maruz yüzünde sıcaklık yükselmesine rağmen aleve maruz olmayan yüzeyde maksimum müsaade edilebilir sıcaklığın altında kalmasını sağlayacak şekilde yalıtmaktır.
Pasif yangın yalıtım sistemi aktif (duman detektörleri, otomatik sprinkler sistemleri, yangın söndürme sistemleri) yangın koruma sistemlerini bütünleyen yangın olayında savunmanın son hattı olarak hizmet eder. Pasif yangın korunumu için taşyünü, alçıpano, vermikulit levha, kalsiyum silikat gibi malzemeler kullanılır. Yangın yalıtım malzemeleri üç tiptir: Intumescence, endotermik ve ablasif. Intumescence malzemeler yüksek ısı karşısında genleşme özelliği olan ürünlerdir. Yüksek ısı karşısında malzemenin ters reaksiyonla ısıl genleşme gerçekleştirerek hacmini artırmasıdır. Isı, genleşme süresince malzeme tarafından emilir. Malzeme ısı yalıtımını sağlar. Endotermik malzemeler yüksek ısı karşısında bünyesindeki suyu serbest bırakan ürünlerdir. Malzemenin bünyesindeki su 316¡C’de serbest kalarak su buharına dönüşür. Bu da yüzeyin soğumasını sağlar. Ablasif malzemeler yüksek ısı karşısında çok yavaş yanma reaksiyonu veren ürünlerdir. Malzemenin yüksek ısı karşısında hacmini azaltması reaksiyonudur. Isı enerjisinin büyük bir kısmı malzemenin yüzeyini eritmek için kullanılır. Böylece diğer bölüme ısının geçişi yavaşlatılmış olur. Mekanik tesisatta yangın yalıtımı uygulanan yerler aşağıdaki resimde gösterilmiştir.

Borular

Mekanik tesisatta kullanılan borular iki tiptir. Biri yanar tipler (pvc gibi) diğerleri de yanmaz tiptir (metaller gibi). Yanar borular yangın anında yanıp bir boşluk oluşturacağı için buradan alev, duman ve zehirli gaz geçişine müsaade ederler. Bu tip borular için intumescence (ısıyla genleşen) harçlar, hazır boru çapında intumescence yakalar kullanılır. Yanmaz borular için ise boru geçiş aralığında taşyünü gibi yanmaz malzemeler ve üstünde de özel mastikler kullanılır.

Hava Kanallarından Detaylar

ISO 6944-1985 havalandırma kanallarında yangın dirençleri diye isimlendirilen bir standarttır. Bu standartta yalıtım, kanalın yangın olmayan tarafında ortalama sıcaklık artışını 140¡C ve en fazla sıcaklık artışını 180¡C’ye sınırlandırmak için kanalın ölçümüdür. Stabilite, hava kanalının fonksiyonlarını yapmasına karşın göçmesine karşı direnç kabiliyetinin ölçümüdür. Bütünlük (integrity) havalandırma kanalının yangın olmayan ortamlara alev ve sıcak gaz geçişine karşı direncinin ölçümüdür. ASTM E 119 döşeme ve duvarın yangın halinde duman, sıcak gazlar ısı ve alev geçişine karşı direncini gösteren bir standarttır. ASTM E 814 standart sıcaklık-zaman eğrisine göre yangın nüfuzunu durdurma yöntemini anlatır. T (kanalın yangın olmayan yüzünde ortam sıcaklığından 162¡C fazlasına kadar geçen süredir)  ve F (kanalın bir boşluktan geçerken kullanılan yangına dayanıklı malzemelerin direnç süresidir) tipi ölçümlemesi vardır.

Türkiye Yangından Korunma Yönetmeliklerinden

Yangının yayılması bakımından elverişli konumdaki havalandırma tesisatının baca ve kanalları; yangın bölümleri hizasında  ve tesisat dışında olmak üzere çift taraflı saçla kapatılır ve araları yalıtılır. Aynı hava santrali birden fazla mahallin havalandırılması veya iklimlendirilmesi yapılıyorsa, bölümler arası geçişlerde, dönüş ve toplama kanallarında otomatik yangın damperi kullanılır. Doğalgaz, LPG veya tehlikeli maddelerle çalışılan yerlerde kullanılan havalandırma motorlarına ex-proof yapılması zorunludur. Kazan dairesi, binanın diğer kısımlarından, yangına en az 120 dakika dayanıklı bölmelerle ayrılmış olarak merkezi bir yerde ve bütün olarak bulunur. Bina dilatasyonu kazan dairesinden geçmez. Kazan dairesinde kazan ve ocakların bulunduğu yer kagir, kapısı en az 60 dakika yangına dayanıklı malzemeden yapılmış bir bölme ile müstakil hale getirilir. Kazan dairesi kapısı, yangın merdiveni veya genel kullanım merdivenlerine direkt olarak açılmayıp bir emniyet sahanlığına açılır. Akaryakıt depoları çift cidarlı, yatık, silindirik tanklar halinde yapılır. Bu sağlanamazsa, sadece depo olarak ayrılmış ve yangına dayanıklı bölmelerle korunmuş bir hacme yerleştirilir. Yakıt deposu ile kazan dairesinin 120 dakika yangına dayanıklı bir bölme ile ayrılmış olması esastır. Depo kapısının da 60 dakika dayanıklı olması esastır. Kazan dairesi için ayrıca havalandırma bacası yapılacaktır. Depolarda komşu hacimlere boru geçişlerinin ve tavan deliklerinin yanıcı olmayan yapı malzemeleri ile buhar-hava karışımı geçmeyecek şekilde tıkanması zorunludur. Kazan bacaları havalandırma kanalı olarak ve havalandırma kanalları da kazan bacası olarak kullanılmayacaktır. Atrium, mall gibi kapalı çarşı yapılarında tavandan sarkan duman bölmeleri yapılır. Bina içindeki her yangın bölmesinde ve özellikle kaçış yolları ve merdivenlerinde duman bacaları yapılmalıdır. Topluma açık binalarda, işyerleri ve alışveriş merkezlerinde kolay alevlenici, yanıcı veya sıcakta boğucu gaz çıkartan malzemeler kullanılamaz. Yüksek binalarda teknik alanlarda (tesisat katları vb.) ve ortak mutfaklarda kullanılacak malzeme A1 olmalıdır. Yüksek binalarda iklimlendirme ve havalandırma kanallarının duvar, döşeme ve tavanları delip geçtiği yerlerde, saç kanal en az 2.5 mm’lik çelik saçtan yapılacak, ara boşluklar beton ile doldurulacaktır. Havalandırma kanalları, katlar arasına yangının geçişini önleyecek otomatik yangın damperleri ile donatılacaktır. Bu damperler, yüksek sıcaklıkta ve alevle temasında eriyebilen askı elemanları ile açık tutulan yangın damperleri olabilir.

Sonuç

Yangın tüm ülkeler için hala çok büyük bir tehlikedir. Önemli olan yangına dur diyebileceğiniz doğru yöntemleri seçmektir. Pasif yangın yalıtımı da bu yöntemlerden biridir. Bu yalıtımla sağlayacağınız faydalar şunlardır: canlıların hayatını korumak, mal güvenliğini sağlamak ve iş gücü kaybından kaynaklanan maddi hasarı engellemek.