TEKNİK MAKALE 36. Sayı (Mayıs Haziran 2002)

Cengiz Ünver Süperson A.Ş. Mantolama Elemanları Nasıl Olmalı? Nasıl Uygulanmalı?
Mantolama sisteminde kullanılacak elemanlar ve malzemeler dikkatle seçilmelidir. Kullanılacak tüm malzemeler bir biri ile uyum sağlayabilmeli, yapıda istenilen yalıtımı ısı köprüsü oluşturmadan gerçekleştirmelidir. Yapıya sağlamlık ve dış etkilerden korucuyu bir zırh oluşturmalı, ayrıca binanın nefes almasını önlememelidir. Kullanılan malzemeler uzun ömürlü olmalı yıllar geçtikçe performans kaybetmemelidir. Mantolama sisteminde yapıştırma, sıvama ve kaplamada kullanılan malzemelerin çimento esaslı malzemelerden seçilmesi daha doğru bir yaklaşım olacaktır. Çimento esaslı malzemelerin nefes alma özellikleri ve mukavemetleri daha üstündür. Çimento esaslı malzemeler daha uzun ömürlüdürler, suya, neme, güneş ışınlarına ve alkaliye dayanıklıdırlar. Uygulandıkları yüzeyler genelde çimento esaslı yüzeyler olduğundan uygulama yüzeyi ile uyuşmaları daha üst seviyededir.

Mantolama Sisteminin Detayları ve Uygulamaları:

Uygulama yüzeyi: Uygulama yüzeyi yatayda ve düşeyde düzgün olmalıdır. Sistemin uygulanacağı yüzey sıvalı veya sıvasız olabilir. Ancak sıvalı yüzeylere uygulanması tercih edilmelidir.

Sıvasız yüzeylerde, yatayda ve düşeyde duvar kaçıklığı 1 cm’yi geçiyorsa sıva ile düzeltme yapılmalıdır. Zira daha fazla eğrilikler panoların düzlemini bozacaktır. Bu bozuklukların yapıştırıcı ile giderilmesi hem fazla yapıştırıcı sarfiyatına dolayısıyla daha pahalı olmasına hem de üzerinde taşıdığı yük açısından risk oluşmasına sebep olacaktır.

Uygulama yüzeyi uygulamaya başlamadan önce toz, yağ ve varsa boya artıklarından arındırılmalı, yüzey sulanarak nemlendirilmelidir.

Su basman profili: Sistemin ana taşıyıcılarından olan su basman profili kullanılan yalıtım panosundan 4-8 mm daha geniş ve et kalınlığı, 1-3 mm civarında alüminyum ya da galvanize çelikten imal edilmiş olmalıdır.

Profiller su basman seviyesinde hassas olarak monte edilmelidir. Yüksek yapılarda her 2 veya 3 katta bir profil montajı alttaki profillerin taşıdığı yük miktarını azaltmak için yinelenmelidir.

Pano yapıştırıcı: Bu sistem için kullanılacak olan iyi bir yapıştırıcı hem uygulama yüzeyine hem de yalıtım panosuna uyum sağlayabilecek nitelikte olmalıdır. Aderansı ve mukavemeti yüksek olmalı, nefes alır özelliğe sahip olmalıdır. Bünyesine gelecek olan nemden dolayı yapısı bozulmamalı, sıcağa ve dona dayanıklı olmalıdır.

Superson mantolama sisteminde kullanılan yapıştırıcı, tamamen bu işlem için özel olarak üretilmiş olan aderansı ve mukavemeti yüksek, nefes alabilen sıcağa ve dona dayanıklı, çimento esaslı, polimerler ile güçlendirilmiş bir yapıştırıcıdır.

Mantolamada yapıştırıcı kullanımında taraklama, çerçeveleme ve öbekleme metotları kullanılmaktadır. Uygulanan yüzey çok düzgün ise yapıştırıcı panolar arkasına taraklama yöntemi ile sürülmelidir. Yapıştırıcı yüzeye sürülüp taraklanarak pano yapıştırması yapılmamalıdır.

Eğer yüzey sıvasız veya yüzeyde seviye farkları var ise yapıştırıcı pano arkasına çerçeve şeklinde uygulanmalıdır. Çerçeveli uygulamada yalıtım panosunun çevresi yaklaşık 5 cm genişliğinde yapıştırıcı sürülerek çerçevelenmeli, orta kısmına da yaklaşık 10 cm genişliğin bir öbek şeklinde sürülmelidir. Bu şekilde sürülmüş olan yapıştırıcı yapıştırma esnasında bastırıldığında yayılarak yalıtım panosunun en az % 40’lık bölümünü kaplamalıdır.

Piyasada uygulanan ancak uygulanması diğer iki yönteme göre daha verimsiz olan yöntem ise öbekleme metodudur. Öbekleme metodunda panolar arkasında kalan havanın sirküle olması ve yoğuşarak ısı yalıtımını menfi yönde etkilemesi söz konusu olduğundan bu yöntemin kullanımı tercih edilmemelidir. Bunun yerine çerçeveleme metodu kullanılmalıdır. Çerçeveleme metodunda arkada kalan hava hapis edildiğinden bahsedilen hava sirkülasyonu olmamaktadır. Panolar yapıştırılırken hava sıcaklığının +5 ûC’nin üstünde olmasına dikkat edilmelidir. Bu sıcaklığın altındaki hava şartlarında uygulama yapılmamalıdır.

Yalıtım panoları: Bu konuda çeşitli firmalar, çeşitli malzemeler üretmektedirler. Bunlar EPS, XPS, Kaya yünü vb. malzemelerdir. Gerçek anlamda bu malzemelerde dikkat edilecek olan husus, aynı kalınlıklardaki malzemelerin ısı iletkenlik değerleridir.

Ayrıca yanıcılık özellikleri, buhar geçirgenlikleri, ısı farklılıklarındaki genleşme özellikleri, su emicilikleri, elastikiyetleri, boyut çeşitlilikleri, kenarlarının binili olması, kesilme durumundaki performansları, yüzey pürüzlülüğü gibi özellikleri de seçim yaparken dikkate alınması gereken hususlardandır.

Mantolama sistemi için yalıtım panolarını seçerken yukarıdaki hususlar göz önüne alınarak, binalardaki farklı yapı ve kalınlıkla göre ve bulunulan iklim özellikleri de göz önüne alınarak uygun pano ve kalınlıkların seçilmesine dikkat edilmelidir.

Panolar yüzeye yapıştırılırken yatayda ve düşeyde düzgünlük sağlayacak şekilde ve şaşırtmalı olarak yapıştırılmalıdır. Yapıştırma sırasında yüzeye mastar tutularak yüzey düzgünlüğü kontrol edilmelidir. Yapıştırılan pano üstüne bastırarak ve el ile vurularak deformasyon yapmadan panoların yüzeye iyice yerleşmesi sağlanmalıdır. Panolar arasında yapıştırma sonunda boşluk kalmamalı, panolar birbirine iyice yaslanmalıdır.

Dübeller: Mantolama sisteminin önemli elemanlarından birisi de dübellerdir. Dübeller ısı köprüsü oluşturmaması için tamamen plastikten imal edilmiş olmalıdır. Dübel boyu seçilirken; pano kalınlığı + yapıştırma kalınlığı + minimum 3 cm yüzey bağlantısı olarak tayin edilmelidir.

Panolar yapıştırıldıktan en az 24 saat sonra dübelleme işlemine geçilmelidir. Dübelleme yapılırken her bir panonun köşelerine ve ortalarına birer adet gelecek şekilde uygun bir matkap yardımı ile dübel delikleri açılır. Bu dübel deliklerinin sayısı 6-7 adet/m2 olmalıdır. Açılan bu deliklere dübeller çakılmalı, daha sonra da tespit çivisi çakılmalıdır. Tespit çivisinin tamamının çakılmasına dikkat edilmeli kırılan çiviler ve dübeller kesinlikle değiştirilmelidir. Yerleştirilmiş ve çivisi çakılmış olan her bir dübel son olarak el ile kontrol edilmelidir.

Mantolama yüzeyi gazbeton ise özel gazbeton dübeli, bürüt beton veya tünel beton ise özel çivi dübel seçilmelidir. Dübel delikleri açılırken matkap düzgün tutulmalı, delik açılan kısımlarda hasar oluşturulmamalıdır.

Köşe profilleri: Köşe profilleri alüminyum veya galvanize çelikten imal edilmiş olmalıdır. Köşe profilleri uygulanacak sıvanın kalınlığına göre çeşitli tiplerde üretilmektedir. Uygulanan sıvaya göre bu tiplerden biri seçilmelidir.

Kullanılacak olan profiller panolar üstüne uygulanacak olan sıva malzemesi ile bina dış köşelerine, pencere ve kapı çevrelerine sıva işlemine geçmeden en az 24 saat önce yerleştirilerek tespit edilmelidir.

Mantolama sisteminde zayıf kalacak olan bu tip köşe ve merkezlerin güçlendirilmesi, sağlamlaştırılması ve darbelere karşı direnç oluşturması açısından köşe profillerinin büyük önemi vardır.

Yalıtım pano sıvası: Mantolama sisteminde kullanılan yalıtım panoları sentetik ve yumuşak malzemeler olduğundan ısı farklılıklarında az da olsa genleşme ve büzülme hareketi yaparlar. Bu nedenle sistemde kullanılacak sıva ve üst malzemeler bu hareketi absorbe edecek ölçüde elastik olmalıdır.

Yalıtım sıvası yüksek yapışma mukavemetine sahip olmalıdır. Darbelere karşı mukavim olmalı, yüksek nefes alma özelliğine sahip olmalıdır. Suya karşı dirençli olmalı, yalıtım panosuna ve üstüne uygulanacak malzemelere uyum sağlamalıdır. Uygulama kolaylığı sağlamalı, sonraki uygulanacak malzemeler için uygun yüzey oluşturulmalıdır. Piyasada kullanılan yanlış bir uygulama ise yapıştırıcının aynı zamanda sıva olarak kullanımıdır. Yapıştırma işlemi ile sıvama işleminin işlevleri ve olması gereken mekanik özellikleri farklı olduğundan, yapıştırıcı sıva olarak kullanılmamalı, bu tip uygulamalar sistemin ömrü açısından asla yapılmamalıdır.

Sıva uygulamasından önce, döşenmiş pano yüzeyleri ıslak bez ile silinerek yüzeyde oluşmuş olabilecek tozlardan arındırılmalıdır. Hazırlanan karışım 3-4 mm kalınlıkta yüzeye sürülür. Sürülen bu sıvaya, sıvanın mekanik dayanımını artırmak için donatı olarak 130-160 gr/m2 ağırlıktaki cam elyaf sıva filesi yüzeye gerilerek sıva içerisine gömülür. Üstüne 1-2 mm kadar daha sıva uygulanarak yüzey düzgünleştirilir. Uygulama makina ile yapıldığında zaman ve işçilikten tasarruf sağlanmış olur. Yalıtım sistemine uygulanan sıvanın kalınlığı 5-6 mm olmalıdır. Donatı olarak kullanılan cam elyaf sıva filesinin sıvanın ortasında kalması sağlanmalıdır. Çimento esaslı malzemeler kullanıldığında hava sıcaklığının -5 ûC’nin üstünde olmasına dikkat edilmeli ve uygulamadan 24 saat sonra en az bir kez sulanarak malzemenin sertleşmesi sağlanmalıdır.

Kaplama: Uygulanmış olan tüm sistemin her zaman göz önünde olacak ve sistemi dış etkilerden koruyacak en son katmanı kaplama kısmıdır.

Burada kullanılacak olan kaplama yüksek yapışma makavemetine sahip olmalı, panolar üstüne uygulanmış olan sıva ile uyuşmalı ve birbirinden ayrılmamalıdır.