SÖYLEŞİ 30. Sayı (Mayıs Haziran 2001)

Ülkemizde beton sektöründe yatırım yapmış büyük sermaye ne derse desin, sağduyulu yurttaşlar -yaşanan bunca yıkımdan sonra- artık betonu sevmiyorlar. Kimse o ağır kütleler altında kendini güvende hissetmiyor.
Yapıların depremden etkilenmesinde en büyük etmenin ağırlıkları olduğu biliniyor. Bizim dışımızdaki kimi deprem ülkeleri uzun yıllardır betondan uzaklaşarak hafif yapı tekniklerine yönelmişler ve en şiddetli depremleri önemsiz hasarlarla atlabiliyorlar.

Hafif yapı denince ahşap, çelik ilk akla gelenler... Ülkemizde ise yapı sektörü içinde eğitimcisinden mimarına, mühendisine, uygulamacısına değin kimse bunların yaygınlaşmasını özendirmiyor, tersine engellemeye çalışıyor. Nedeni beton dışındaki bilgi ve deneyim eksikliklerinin ortaya çıkma korkusu! Öncelikle bu gerçeği kabul etmeli. Üstelik ‘güvenli ve huzur içinde yaşanacak barınma ortamları hazırlama’<B> </B>işini üstlenmiş biz yapı profesyonellerinin, ‘insanların depremde ağır beton yığınları altında ezilerek ölmeme’ haklarına herkesten çok saygı göstermemiz gerekmiyor mu? Kolaycılığın rehavetinden silkinip altertatif yapı tekniklerine yönelmeliyiz. Beş yüz yıl önce yapılarda ahşabı zorunlu kılarak depreme karşı başlatılan savaşı bugün, betona karşı yeni tekniklerle sürdürmek zorundayız.

Kendi payımıza, 2-3 katlı binalar için geçerli alternatif bir yapı sistemi üzerinde yoğunlaştık. Bu alanda şu temel ilkeleri saptadık:

1.Hazır ev değil, inşaat malzemesi/yapı sistemi üretmeli.

2.Hafif olmalı.

3.Mutlaka çevreci olmalı.

4.Uygulama özel uzmanlık gerektirmemeli, ülkenin her yerine yayılmış mevcut yapı iş gücünden yararlanmalı.

5.Uygulama özel şantiye koşulları: elektrik enerjisi, vinç, özel aparatlar gerektirmemeli.

6.Uygulama süresi, alışılmışın dışında çok kısa olmalı.

7.Deprem konusunda insanlara % 100 güven verirken, onlarıbaşka korku ve endişelere (yangın tehlikesi, yalıtım eksikliği, olası düşmanca davranışlara dirençsizlik v.b.)sürüklememeli.

8.Tıpkı beton ya da kagir yapılarda olduğu gibi malsahibinin parasal durumuna göre aşama aşama yapılabilmeli,     istenilen finisyonla bitirilebilmeli (maliyeti ayarlanabilmeli).

9.Temelden yeni yapı olarak, ya daönceden yapılmış subasman üzerine olduğu kadar mevcut bir yapının üstüne -daha fazla     ağırlaştırmadan- ek kat çıkmak     için de uygulanabilmeli.

10.Hertürlü projeye (iki-üç kata kadar) hiçbir özel imalat gerektirmeden kolayca uyarlanabilmeli.

11.Tümüyle dönüştürülebilen malzemelerden oluşmalı, yapı herhangi bir nedenle ortadan kaldırılacak olursa hiçbir atık kalıntı bırakmamalı.

12.Nakliyesi özel taşıtlar gerektirmemeli, yükleme-indirme ve montajı kol gücüyle rahatça yapılabilmeli.

13.Dayanıklılık süresi kısıtlı olmamalı (istenildiği kadar uzun yıllar kullanılabilmeli).

14.Moloz oluşturmadan tadilata, büyütme/küçültmeye olanak vermeli.

15.İnsan sağlığı açısından hiçbir olumsuz bileşen içermemeli.

16.Sağlamlık açısından zamanla ortaya çkacak zayıf yönü bulunmamalı.

17Konut, okul, hastane, ofis,dükkan, atölye... sınırsız alanda     kullanılabilmeli; özel iklim ya da kullanım koşullarına uyum     sağlayabilmeli. (Örn: döküm işliği de yapılabilmeli, soğuk hava deposu da);

18.Özetle: beton, kagir, ahşap,kaynaklı çelik, gazbeton,prefabrik ya da endüstriyel yapı sistemlerinin hepsinin ayrı ayrı     olumlu yönlerini kendinde toplamalı ama eksik ya da olumsuzluklarının hiçbirini bünyesinde barındırmamalı.

19.Betonarme yapıya alternatif oluşturmaya çalışırken, bu alanda yerleşik işgücünü yani,mimar, mühendis, usta ve         işçileri yeni sistemde de olduğu gibi istihdam edebilmeli.

20.Yaygın olarak kullanılanbetonarme fiyatının üstünde     olmamalı.

Eskiden, bizimki gibi ‘deprem ülkelerinde’ ahşap yapı teknikleri geliştirilerek yıkımlardan korunmak mümkün olmuş. Atalarımız da beş yüz yıl önce bu yolu seçmişlerdir. bugün ise şu soruyu sormak gerekir:

‘Geçmişin dülgerleri bugünün hafif çelik yapı elemanlarına, profil borulara, bulonlara, epoksi koruyucu boyalarına sahip olsalardı yapıların iskeletlerini ağaçlara kıyarak ahşaptan mı yaparlardı yoksa çelikten mi?’

Bizce o duyarlı sanatkarlar, yanmayan, yeniden dönüştürülebilen, sağlam çeliği tercih ederlerdi. Bu noktadan hareketle sistemimiz belirlenmiş oldu: Ahşap karkas sistemini dülgerlik esasına göre hafif çeliğe ayarlamak yani ‘TS 647 Ahşap Yapıların Hesap ve Yapım Kuralları’na uyan eşdeğerde çelik elemanlarla ahşabın işlevini yerine getirmek.

‘Mecanorm’, ülkemizin başta deprem olmak üzere toplumsal, teknolojik düzey, yapı sektöründeki yaygın işgücü gibi özellikleri gözönünde tutularak geliştirildi: Örneğin kaynaklı bağlantılardan uzak durduk, bütün bağlantılarda çelik bulon kullandık, çünkü:

1.Her yerde elektrik enerjisi bulmak mümkün değil. Güçlü jeneratörlere gereksinim duymak bizi başlangıç             ilkelerinden uzaklaştırır.

2. Enerji bulunsa bile şantiye koşullarında yapılacak kaynak işine ne denli güvenilebilir? Niteliksiz kişilerin yaptığı kaynak köpürebilir, kopar, çapak  temizlenmeden üstün-    körü atılan bir antipas kısa süre sonra cürufla birlikte         düşerek kaynak bölgesi paslanmaya açık hale gelir.

3. Bütün bu işlemler en iyi şekilde yapılsa bile bu kez nitelikli biruzman kadroya gerek var demektir ki bu da yaygın ve     ekonomik kullanıma engeldir;

Standartlaşmış ve şantiyeye tam ölçülerinde geliştirilmiş çelik malzemenin atölye koşullarında anti-korozyon önlemlerinin alınmış olması, görerek hemen kapılıveren montaj tekniği bütün bu olumsuzlukları saf dışı bırakmaktadır.

Bu koşullarda; -deprem gerçeği karşısında- kendinizi endişelerinizden, inşaat ekibinizi ise betondan kurtarmanın zamanı geldiğini düşünmez misiniz?