Yanıcı özellik gösteren, katı, sıvı ve/veya gaz maddelerin kontrol dışı yanması olarak tanımlanan yangın olayı ile insanoğlu 4000 yılı aşkın bir süredir mücadele etmektedir. Tarih boyunca kontrol altında tutulamayan ateş can ve mal kayıplarına neden olmuştur.

Yangından korunma çabaları ise örgütlü olarak her ne kadar uzun bir süredir, örneğin MS. 4'üncü asrın başlarından itibaren yapıla-gelmekte ise de, ciddi ve bilimsel bir araştırma düzeyine getirilmeleri ancak 2'nci Dünya Savaşı sonrasına rastlar. Günümüzde, teknolojik gelişmeler bu alandaki yaşama ve çalışma mekanlarında modern ancak aynı zamanda yangın oluşumu açısından daha riskli donanımların sayı ve çeşitliliğini arttırmaktadır. Bunun sonucu yangından korunmadaki aktif önlemlerin(yangın söndürücüleri, uyarı sistemleri vs) yanı sıra pasif önlemlerin de (yangından koruyucu yapı malzemeleri) önemi ön plana çıkmıştır.

Bugün birçok ülkede yürürlükte olan "yangından korunma" yönetmeliklerinin yapı malzemelerine ilişkin maddeleri incelendiğinde, bu maddeler bir binanın bütün eleman ve bileşenlerinin fonksiyonlarına, konum ve taşıyıcı olup olmadıklarına bakılmaksızın belirli bir süre yangına ve onun etkilerine direnç göstermelerini, büyük ölçüde duman ve zehirli yan ürünler çıkarmamalarını zorunlu kılar.

Öte yandan yangına dayanıklı olarak nitelendirilebilecek birçok binanın dahi; içerisindeki bitirme malzemeleri, dekorasyon, yanıcı duvar ve tavan kaplamaları ve mobilyalar nedeniyle, gereğinden çok "yanıcı yüke" sahip olabileceği ve hızla gelişen bir yangında yetersiz kalabilecek bir ayırım sonucu yangının çıktığı noktadan oldukça uzaklara taşınabileceği veya yayılabileceği, bu konuda yapılan araştırma ve gözlemlerle kanıtlanmış bir husustur. Örneğin; bir kanal veya baca boşluğu, yatay bağlantı sağlıyorsa aynı hattaki birçok mahalle, düşey olduğu taktirde bir veya daha fazla kata ateşi aynı anda sirayet ettirebilir. Bütün bu nedenlerden dolayı binalarda özellikle havalandırma ve kablo kanalları, şaft duvarları, tesisat boşlukları, asma tavan ve çatı içi kaplamalar, bölme duvarları yangın sınırlamak ve tutmak konusunda oynadıkları rol ve etkileri açısından daha detaylı bir biçimde irdelenmelidir. Bu yazım ile sizlere kısaca izah etmek istediğim konu, yukarıda sıralanan, yapı bölüm ve elemanlarının yangın açısından yeterli derecede yalıtım sağlayıcı özellikte olması için gerekli FİREBOARD sistemlerinin tanıtımıdır. Yapı malzemesi olarak FİREBOARD cam elyaflı alçı ateş plakaları ve bu plakaların yapılardaki kullanım alanlarının anlatımına geçmeden önce FIREBO-ARD'un bünyesindeki en önemli madde olan alçı ile yangın ilişkisine kısaca değinmek gerekir.

Alçı ve yangın

Salt malzeme açısından bir yapının yangın rizikosu yapı malzemelerinin yangının başlama nedeni olup olmayacakları yanında, herhangi bir nedenle çıkan yangın karşısındaki tutumlarına da bağlıdır. Yapı malzemesi alev almayabilir, yanmayabilir, ama yine de yangın rizikosu oluşturabilir. Örneğin bazı malzemeler düşük ısı etkisinde dahi hemen dağılıp parçalanırlar, bazıları eriyip damlamaya başlarlar. Bazıları da ayrışıp insanların kaçışını, söndürme çalışmalarını zorlaştırıcı, taşıyıcı kostrüksiyonda hasar oluşturucu etkileri ile yangının yayılmasına neden olan duman ile zehirli veya zehirsiz gazların ortaya çıkmasını sağlarlar. Buna karşın bazı yanıcı maddeler yangın etkisinde daha güvenli olabilirler. Yapı malzemelerinin yangın açısından değerlendirilmesinde iki nokta gözönünde bulundurulmalıdır:

?          Malzemelerin yangının çıkış ve genişlemesine katkıları, yani yangın rizikosunu arttırıcı veya azaltıcı etkileri.

?          Yangın sırasında yapıdaki maddi varlıklar (yapının kendisi de dahil) ve canlılar üzerindeki koruyucu rolleri.

Yukarıdaki açıklamalar ışığında bakıldığında, alçının yangın açısından avantajları olduğu söylenebilir. Eski zamanlardan beri bilinen bu gerçek, denilebilir ki, yapı malzemesi olarak alçının en önemli özelliklerinden biridir. Bünyesinde % 20 kombine kris-talize su ihtiva etmeleri nedeniyle, alçı yapı malzemeleri yangın halinde büyük miktarda enerjiyi bağlama imkanına sahiptirler. 42 derece ısıdan itibaren açığa çıkmaya başlayan su; ısının daha da artması halinde, yani yangın etkisinde buharlaşma noktasına kadar ısınır ve buhar haline dönüşür. Suyun buharlaşması için çok büyük miktarlarda ısı enerjisi gerekir ve mevcut ısı enerjisi bu amaçla harcandığı için o bölgede ısı 100 derecenin üzerine çıkamaz. Alçı yapı malzemelerinin yangın yönünden sağladığı faydanın ana nedeni de budur. Türk Standartları TS 1263 "Yapı Elemenlarının Yangına Dayanıklılık Sınıfları ve Yanmaya Dayanıklılık Deney Metodlan" standartı ile Alman Endüstrisi Normu DİN 4102 ve Avusturya Normu ÖNORM B3800'e göre alçı, A sınıfı yanmaz yapı malzemeleri kapsamına alınmıştır. Bu durumda yalnız alçı ve yanında yine yanmaz dolgu maddeleri (kum, perlit, kalsit vb) ile özel birtakım katkı maddeleri (akışkanlaştırıcı, priz geciktirici, su tutucu vb) içeren alçı elemanlarının hepsi A sınıfının özel bir inceleme gerektirmeden yanmaz kabul edilen A1 bölümüne dahildirler. Kartonlu alçı plakalar ise, yüzeylerine giydirilmiş karton nedeniyle B sınıfı yanar yapı malzemelerinin zor alev alır olarak nitelendirilen B1 sınıfına dahildirler. Ancak ilgili Türk Standartında belir-tilmemesine rağmen DİN 4102 sayılı Alman Endüstrisi Normu karton türü ve kalınlığı ile plak kalınlığına bağlı olarak, belirli koşullar altında kartonlu alçı plakaları A2 sınıfına almaktadır. Türkiye'de henüz üretilmeyen FIREBOARD cam elyaflı alçı yapı plakaları da DİN 4102 sayılı Alman Endüstri Normlarında A1 sınıfına alınmıştır. (Tablo 1 ve Tablo 2)

FireboardDİN 4102 Sayılı Alman Endüstri Normuna göre A1 hiç yanmaz yapı malzemeleri sınıfına giren FIREBOARD, üzeri yine yanmaz bir malzeme olan cam tülü esaslı bir tabaka ile kaplanmış özel bir alçı çekirdekten oluşan plakadır. 120 veya 125 mm genişliğinde 2,0 m'den 3 m'ye kadar uzunlukta; 15, 20 veya 25 mm. kalınlıklarda imal edilmekte olan bu plakalar F 180 (180 dakika) seviyesine kadar yangın mukavemet değerini sağlayacak şekildeki, yangından koruyucu konstrüksi-yonlar da kullanılmaktadır. Çatı konstruksiyonları, değerli eşyaların bulunduğu bina bölümleri, yanıcı madde depolan, kaçış yolları, kaçış tünelleri, 9 m. yüksekliğe kadar bölme duvarı uygulamaları (ticari ve sanayi projeler), asma tavanlar ile çelik ve ahşap taşıyıcılı sistemlerde kolonların ve kirişlerin kaplanmasında, tesisat bacalarında, kalorifer daireleri ile kablo ve havalandırma kanallarında yangından koruyucu özellik talebi halinde FIREBOARD sistemleri en uygun ve en hızlı çözüm şekli olabilmektedir.

Fireboard asma tavan sistemleriDüzgün yüzeyli bir alt tavan olarak FIREBOARD asma tavan sistemleri tek başlarına veya kaba tavan ile birlikte en üst seviyedeki yangından korunma taleplerini karşılarlar. Bu tür asma tavan sistemleri metal bir alt konstrüksiyonun FIREBOARD ilekaplanmasından oluşmaktadır. Bu kaplama işlemi vidalama şeklinde olup, derzler cam elyaflı bir band ile kaplatılıp, vida başları ile birlikte perlit esaslı bir macun ile düzlenir.Fireboard bölme duvar sistemleri

Değerli malların depolandığı mekanların, farklı özelliklerdeki tesislerin iç bölmelerinin yangından korunma açısından yeterli bir seviyeye ulaşması 9 m. yüksekliğe kadar hızlı ve temiz bir çözüm şekli olarak, metal alt konstrüksiyon üzerine FIREBOARD kaplanması ile mümkün olabilmektedir.

Fireboard ile ahşap ve çelik taşıyıcı konstüksiyonlardan taşıyıcı elemanların kaplanması Kolon ve kirişleri ateşin zararlarından korumanın bir şekli de FIREBOARD kaplamaktır. Bu kaplama işlemi direkt olarak olabilecği gibi, metal bir alt konstrüksiyon ile de yapılabilir.

Fireboard ile tesisat bacalarının oluşturulması (şaft duvarları):Metal taşıyıcılı alt konstrüksiyona tek taraflı olarak istenilen yangın mukavemet seviyesine uygun kalınlıkta FİREBOARD montajı ile oluşturulan özel duvar sistemleri yine yangına dayanıklı özel müdahale (revizyon) kapakları ile desteklenmektedir.

Fireboard kablo kanalları Kablo kanalları havalandırma kanalları gibi vida dişi açılmış çelik askı çubukları ve delikli profil traverslerden oluşan bir asma konstrüksiyon ve bunun üzerinde çift kat FİREBOARD kaplı kutu biçimli kanallardır. Alt kenarları L profiller ile desteklenmiş olup plakalar hızlı montaj vidaları ile sabitlenmiştir. Traverslerin olduğu bölgelerde ayrıca yangın dayanımının daha da arttırıcı olması bakımından 15 mm. kalınlıkta, 100 mm. genişlikte FİREBOARD band-lar kullanılmaktadır. Kanalların kapak kısmı ilave tesisat ve tamirat için demontabl olacak bir biçimde vidalanmaktadır.

Fireboard havalandırma kanalları Havalandırma kanalları genellikle metal sacdan imal edilmekte olup, yangın sırasında hızlı bir şekilde deforme olabilmektedir. Bu nedenle yatay ve düşey havalandırma kanallarının kablo kanallarındakine benzer bir yöntem ile FİREBOARD kaplanması yangın halinde bu kanalların dayanımını arttırmaktadır.

Sonuç

Binalarda yangından korunma ile ilgili olarak, yapı malzemesi ve yapı konstrüksiyonları açısından yeterli düzeylerde yalıtım sağla-yacı özellikteki FİREBOARD sistemleri gerek planlama gerekse yapım aşamasında aynen çeşitli ısı, ses ve su yalıtımlarında olduğu gibi ciddi bir şekilde dikkate alınmalıdır.Maliyet açısından değerlendirildiğinde, de, nasıl ki bir binanın ısı,ses ve su yalıtımı için yapılan harcamalar yerine göre kaçınılmaz ise yangın yalıtımı ile ilgili olarak

yapılacak harcamalar da günümüzde artık kaçınılmaz bir hal almaktadır. Bu bakımdan, bundan sonra gelişmiş ülkelerde olduğu

gibi yurdumuzda da yangın yalıtım konusu daha dikkatli bir şekilde ele alınmalı, FİREBOARD gibi malzemeler ile bunların uygulama sistemlerinin artık pek çok bina tipinde kullanılması zorunluluğu ortaya konulmalıdır. Bu da ancak bilinçli planlamanın yanı sıra ilgili yönetmeliklerin işlerlik kazanması ile olabilecektir.